Mutlu Olmamak, Mutsuz Olmak Değildir: Yeterince İyi Hissetmek

Mutluluk artık yalnızca zaman zaman yaşadığımız bir duygu değil, iyi kurulmuş bir hayatın kanıtı gibi görülüyor. Doğru insanı bulur, sevdiğimiz işi yapar, kendimizi yeterince geliştirir ve geçmişimizle barışırsak sonunda kalıcı olarak mutlu olacağımızı düşünüyoruz. Mutluluk gelmediğinde ise hayatımızda bir şeylerin eksik olduğundan şüphe ediyoruz.

Belki de sorun, mutluluktan çok ona yüklediğimiz görevdir.

İnsan ruhsallığının olağan hâlini mutluluk değil, daha nötr bir zemin olarak düşünmek bana daha gerçekçi geliyor. Günlerin çoğunda büyük bir coşku yaşamayız. İşlerimizi yapar, birileriyle konuşur, yemek yer, yorulur, dinleniriz. Bazen keyif alır, bazen sıkılırız. Hayatın önemli bir bölümü ne belirgin bir mutluluk ne de mutsuzluk içerir.

Fakat mutluluğu ulaşılması gereken sürekli bir hâl olarak gördüğümüzde bu sıradan zamanlar yetersiz görünmeye başlar.

Mutluluğu ölçmeye başladığımızda

Bir anın içindeyken “Şu anda yeterince mutlu muyum?” diye düşünmek, yaşantıyla aramıza görünmez bir değerlendirme koyar. Güzel bir akşamın tadını çıkarmak yerine ondan beklediğimiz mutluluğu üretip üretmediğini kontrol ederiz. Beklentimizle hissettiğimiz şey örtüşmediğinde, yalnızca mutlu olmamakla kalmaz; mutlu olamadığımız için de hayal kırıklığı yaşarız.

Böylece ilk duygunun üzerine ikinci bir duygu eklenir. Sıkıntının üzerine suçluluk, üzüntünün üzerine başarısızlık hissi gelir. “Bugün kendimi iyi hissetmiyorum” düşüncesi, “Hayatımı yanlış yaşıyor olmalıyım” sonucuna dönüşür.

Oysa mutluluk da diğer duygular gibi hareketlidir. Gelir, bir süre kalır ve yerini başka bir duyguya bırakır. Sürekli öfkeli, heyecanlı veya şaşkın olmayı beklemediğimiz hâlde mutluluğun kalıcı olmasını istememiz ilginçtir. Onun geçici olması, gerçek olmadığı veya hayatımızın kötü gittiği anlamına gelmez.

“Yeterince iyi” nasıl hissettirir?

İngilizcedeki contentment sözcüğünün Türkçede tek bir karşılığı yok. Hoşnutluk, sükûnet ve hâlinden memnuniyet bu anlamın bazı parçalarını taşıyor. Ben bunu, hayatın her anından keyif almak değil; hayatla sürekli bir çatışma içinde olmadan yaşayabilmek olarak düşünüyorum.

Yeterince iyi hissetmek coşkulu değildir. Sabah uyandığımızda dünyaya hayran kalmamızı gerektirmez. Günün katlanılabilir olması, bazı şeyleri merak edebilmek, ilişkiler içinde kalabilmek ve ara sıra gelen güzel bir ânın bize ulaşabilmesi yeterlidir. Buradaki “yeterince”, daha fazlasından vazgeçmek değil; olağan olanı eksiklik saymamaktır.

Bu düşünce elbette uzun süren mutsuzluğu, anhedoniyi veya depresyonu hayatın doğal hâli kabul etmek anlamına gelmez. Ruhsal acı süreklilik kazanıyor, kişinin işlevselliğini bozuyor veya hayatla bağını zayıflatıyorsa üzerinde durulması gerekir. Ama her nötr günü depresyon, her sıkıntıyı yanlış giden bir hayat ve her mutsuzluğu hemen ortadan kaldırılması gereken bir arıza olarak görmek de insan deneyimini fazlasıyla daraltır.

Küçük gündelik mucizeler

Belki iyi bir hayat, içinde ne kadar çok mutlu an bulunduğuyla değil; sıradan günlerin sürekli eksik hissedilmeden yaşanabilmesiyle ilgilidir. Mutluluk geldiğinde onu fark etmek değerlidir. Ancak gitmesi, hayatın yanlış gittiğini göstermez.

Virginia Woolf, Deniz Feneri’nde yaşamın anlamını büyük bir açıklamada bulmaya çalışan Lily Briscoe’nun düşüncelerini şöyle anlatır:

“Hayatın anlamı ne? ... Belki de hiç büyük bir vahiy gelmiyordu. Onun yerine gündelik mucizeler, aydınlanmalar, karanlıkta çakılan beklenmedik kibrit ışıkları vardı.”

Belki çoğu zaman kaçırdığımız şey de budur. Mutluluğu büyük, sürekli ve hayatımızın bütününe yayılan bir hâl olarak beklediğimizde; sıradan bir günün içindeki küçük aydınlanmaları mutluluktan saymayabiliriz. Sorunsuz geçen birkaç saat, tanıdık bir ses, tamamlanan gündelik bir iş veya bir anlığına hiçbir şeyin eksik gelmemesi…

Yeterince iyi hissetmek, her gün mutlu olmaya çalışmak değil; hayatın nötr ve sakin zamanlarını başarısızlık gibi yaşamamaktır. Belki büyük aydınlanma hiç gelmeyecektir. Ama bu, karanlıkta çakılan küçük kibritlerin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Çünkü mutlu olmamak her zaman mutsuz olmak değildir; bazen yalnızca hayatın olağan hâlidir.